Historia i legendy

Gdzie każdy kamień opowiada swoją historię

Rok 1268 to początek udokumentowanej historii karczmy Jaškovská krčma. Przez stulecia była przystankiem na ważnym szlaku handlowym, miejscem odpoczynku, spotkań i opowieści.

Odkryjcie tajemnicze korytarze, dawne legendy, postacie Jaška, Mnicha i Trdla oraz opowieści, które w tych murach przekazywane są z pokolenia na pokolenie.

100 m
15 cm
Portal — najstarszy kamień
Stulecie później
Wielkie Morawy880–907 Księstwa piastowskie990–1653 Korona Czeska1327–1918
Praga993
Ołomuniec1078
Tyniec1044
Orłowa1269
Rybnik≤ 1232
Kraków1268
Cierlicko1268
taberna

1268Most JudytyPrażanie wciąż po nim chodzą

1342Powódź zrywa most74 lata po dokumencie karczmy

1402Most KarolaPrażanie czekali 134 lata

1375Pod Królem BrabanckimNajstarsza czynna karczma w Pradze

1268

Szlak Bursztynowy i kupieckie schronienie na Śląsku Cieszyńskim

Jak najprawdopodobniej zaczęła się historia naszej karczmy?

Już w zamierzchłych czasach, jeszcze przed powstaniem Cesarstwa Rzymskiego, pojawiła się potrzeba połączenia wybrzeży Bałtyku z Morzem Śródziemnym. Trasę tę zaczęto nazywać Szlakiem Bursztynowym; miała ona kilka odgałęzień.

Jej najdalej wysunięte na wschód odgałęzienie – jedno z kluczowych, łączących Naddunaje z późniejszą Małopolską – musiało połączyć równiny dzisiejszej Polski z Bramą Morawską przez zachodni skraj Beskidów. I tu były wprawdzie wzgórza, ale wciąż do pokonania dla pieszych i wozów konnych.

Cały obszar dzisiejszego Śląska Cieszyńskiego aż do czasów intensywnego osadnictwa (mniej więcej do XIV wieku) porastały bowiem gęste lasy. Była to nieprzebyta puszcza pograniczna, tak zwana „przesieka”, z zaledwie garstką samotnych zagród.

Największy rozkwit Szlaku Bursztynowego przypadł na okres potęgi Cesarstwa Rzymskiego, szacunkowo między I a IV wiekiem naszej ery. Rzym pożądał bursztynu, a nadbałtyckie ludy łaknęły luksusowych towarów rzymskich.

Pogórza Cieszyńskiego nie dało się jednak pokonać między ówczesnymi zamieszkanymi ośrodkami w ciągu jednego dnia.

Dlatego w strategicznym miejscu musiała powstać umocniona stacja – wówczas raczej kupieckie schronienie, czyli refugium. Miejsce, gdzie kupcy mogli przenocować, zmienić konie, posilić się i PRZEDE WSZYSTKIM bezpiecznie ochronić nocą cenny ładunek.

Nocleg za palisadą w dzikim lesie nie był luksusem, lecz kwestią przetrwania.

Tym miejscem było najprawdopodobniej wzgórze Jaškovec (jak później zapisano tę ziemię w dokumentach), na którym karczma stoi do dziś.

Do XIII wieku była to prawdopodobnie budowla w całości drewniana, z palisadą, wieżą strażniczą i zapleczem.

A do prawdziwego refugium niemal zawsze należał tajny korytarz ucieczkowy.

Przekonanie współczesnego człowieka, że tajne korytarze miały tylko średniowieczne zamki, to mit. Duży zamek budowano jako niezdobytą twierdzę, a każdy dodatkowy korytarz był słabym punktem obrony.

Mniejszy gródek czy stacja musiały jednak mieć drogę ucieczki.

Podczas oblężenia napastnikom wystarczyło bowiem podpalić drewniane umocnienia. W budowlach z drewna i gliny ogień był największym wrogiem,

a jeśli wróg was odciął i podpalił, kamienna piwnica i korytarz na zewnątrz były jedyną szansą na ocalenie życia.

Jak mogła wyglądać karczma niegdyś, a jak wygląda dziś?

Że budynek dzisiejszej karczmy miał bardzo dawnych poprzedników, dowodzi namacalny ślad w jego wnętrzu: zachowany kamienny portal.

Pierwotnie prowadził do najstarszej piwnicy, w której znajdowała się studnia i połączenie z podziemnymi korytarzami.

Historycy w swoich ekspertyzach ocenili, że jest starszy niż sama budowla. Historyczny rdzeń dzisiejszego budynku i duża część sklepionych piwnic powstały co najmniej o stulecie później.

Podczas gdy sam portal pamięta dawniejsze czasy, masywne kamienne sklepienia w najstarszej części budynku wskazują na kolejny etap rozbudowy tego strategicznego punktu. Pisemnych zapisków z tamtego okresu wprawdzie brakuje, ale badania architektoniczno-historyczne mówią jasno.

Że pierwotnie był to punkt strażniczy na wzgórzu, dowodzi sama geografia miejsca. Wzgórza łatwiej bronić.

W dolinie, około 100 metrów poniżej wzgórza, płynęła wprawdzie rzeczka Stonawka, ale budowniczowie celowo nie zeszli nad wodę, jak to było w zwyczaju przy zwykłych osadach. Wybrali szczyt wzgórza.

I właśnie dlatego dawna wieś Cierlicko, która powstała w dolinie nad rzeką, musiała ustąpić wodom Jeziora Cierlickiego, podczas gdy karczma do dziś stoi bezpiecznie ponad jego taflą.

Sprawdziła to zresztą wielka powódź w 2009 roku. Woda przelewała się wtedy górą przez koronę zapory, a w piwnicy karczmy wody gruntowe podniosły się dokładnie na wysokość 15 centymetrów – równo z najwyższym poziomem jeziora.

Aby zrozumieć historyczne związki między Polską a Czechami: ta kraina od zawsze była tyglem.

Należała do Wielkich Moraw jako pierwszego państwa, później do piastowskich księstw polskich i do Korony Czeskiej.

Czasem nie rządził nią nikt poza zbójcami i rabusiami.

Ci jednak, którzy dali jej ład, cywilizację i pisaną historię, to mnisi benedyktyni.

Kolonizowali oni ten obszar stopniowo, od Pragi przez Ołomuniec aż po kluczowe opactwo w Tyńcu pod Krakowem, a następnie w Orłowej.

W 1223 roku książę opolski Kazimierz I podarował benedyktynom z Tyńca pod Krakowem Orłową i szereg okolicznych wsi. Wśród nich z dużym prawdopodobieństwem były już Cierlicko i karczma nad nim (co potwierdza dokument biskupa Wawrzyńca dla klasztoru w Rybniku).

Bezpośredni dowód pisemny przynosi jednak dopiero dokument jego syna, księcia Władysława I opolskiego, z 1268 roku. Potwierdza w nim on posiadłości klasztoru w Orłowej i wymienia wprost naszą karczmę (po łacinie taberna).

Ten cenny dokument przechowywany jest dziś w Krakowie, ale jego oprawiony w ramę łaciński odpis wisi tuż nad stołem stałych bywalców w szynku karczmy.

Od 1268 roku naszą historię mamy czarno na białym.

Dla porównania, jak głęboka jest ta historia: gdy w dokumencie pojawia się Jaškovská krčma, mieszkańcy Pragi wciąż chodzą po starym Moście Judyty – i będą chodzić jeszcze przez 74 lata, zanim zerwie go powódź.

Na spacer po dzisiejszym Moście Karola prażanie musieli czekać długie 134 lata. A zanim w Pradze otwarto najstarszą działającą do dziś karczmę U krále Brabantského (Pod Królem Brabanckim), minęło kolejne 107 lat.

Dopiero w tym kontekście można pojąć, jak niewiarygodny ciężar historii dźwiga na swoich barkach karczma Jaškovská krčma.

Jej największą wartością jest absolutna ciągłość działalności. Przetrwała stulecia, wojny, zmiany granic, ustroje… a nawet współczesną pandemię covidu.

Przejdź dalej kółkiem myszy lub strzałką
Pomiń historię

Czasy zbójców i tajnych korytarzy

O istnieniu tajnych korytarzy długo mówiło się tylko jako o ludowym podaniu. Wszystko zmieniło się w 1954 roku. Przewodniczący miejscowego Komitetu Narodowego zgłosił wtedy zapadnięcie się podłogi wprost w karczmie. Zapadlisko odsłoniło nieznane dotąd pomieszczenia podziemne, z którymi łączyły się dwa tajne korytarze.

Pierwszy prowadził w stronę letniej rezydencji hrabiego Larischa (dawniej w głęboki las). Z powodu ryzyka kolejnych zapadlisk w bezpośrednim sąsiedztwie karczmy został zasypany. Drugi korytarz biegł w dół doliny ku Stonawce – a jego wylot jest dziś zalany wodami jeziora.

Według świadków oba korytarze zbadano wtedy amatorsko. Ten prowadzący do doliny krył dziwną anomalię: w niektórych miejscach jego ściany słabo świeciły. Zagadkę udało się naukowo wyjaśnić dopiero po aksamitnej rewolucji. W czasie II wojny światowej część armii niemieckiej interesowała się podziemiami i w strategicznych punktach korytarza zastosowała ówczesną nowinkę techniczną – samoświecącą farbę fosforyzującą (to samo zjawisko odkryto na przykład w słynnych podziemiach Igławy).

Korytarze naprawdę więc istniały, a ich początki sięgają dawnej umocnionej stacji. Według legend przez stulecia chętnie korzystali z nich miejscowi zbójcy.

Rozsiadali się w karczmie, ostentacyjnie siedzieli przy stole, a potem niepostrzeżenie znikali w podziemiach. Korytarzem wychodzili w lesie, napadali na szlaku bogatego podróżnego, łup ukrywali w podziemnych korytarzach i tą samą drogą wracali do niedopitych kufli. Karczmarz dostawał potem swoją dziesięcinę z łupu i przysięgał ewentualnym śledczym, że podejrzani przez cały czas nie ruszyli się z szynku. Strażnicy gródka również nie odnotowali, by ktoś wchodził lub wychodził z umocnień. Nikogo nie złapano, więc i w dokumentach pańskich nie pojawiły się żadne zapisy – a może dopiero czekają na odkrycie w archiwach?...

Podziemny korytarz pod karczmą Jaškovská krčma

Audiobook „Legendy z karczmy Jaškovská krčma”

Z okazji ważnego jubileuszu karczmy Jaškovská krčma wydaliśmy księgę legend, by choć trochę przybliżyć Państwu naszą historię. Rozdziały książki można wysłuchać w wersji audio, którą nagrał zespół muzyczny Nebe (w języku czeskim).

Jeśli losy Jaška, Trdla i Mnicha zainteresują Państwa tak bardzo, że słuchanie nie wystarczy, mamy dobrą wiadomość. Legendy w wersji drukowanej można kupić przy barze w naszej restauracji. Życzymy przyjemnego słuchania i przyjemnej lektury!

Nagranie 1

Pověsti z Jaškovské krčmy

Úvod do cyklu pověstí z Jaškovské krčmy.

0:00 5:47

Historyczna oś czasu

Zobaczcie, co działo się w regionie, gdy w karczmie zmieniali się jej właściciele.

  • Jak płynął czas na obszarze dzisiejszego Cierlicka?
  • Jak płynął czas w karczmie Jaškovská krčma?
  • Dane niepewne lub bez daty
  • Trwa do dziś
  • Ważne wydarzenia i daty
  • Droga benedyktynów do karczmy

Zakon benedyktynów kolonizował kraj krok po kroku od Pragi aż po Orłową, do której należała Jaškovská krčma.

970 · Praga — św. Jerzy

klasztor żeński przy kościele św. Jerzego na Hradczanach

993 · Praga — Břevnov

męski klasztor Břevnov

1044 · Tyniec koło Krakowa

klasztor w Tyńcu

1078 · Ołomuniec

klasztor w Ołomuńcu

1211 · Cieszyn

klasztor w Cieszynie

1268 (12 czerwca)

Dokument księcia opolskiego Władysława: karczma w Cierlicku jest tu po raz pierwszy poświadczona na piśmie. Jej istnienie można więc udowodnić od roku 1268, jest jednak prawdopodobnie znacznie starsza.

1269 · Orłowa

nowo wybudowany klasztor, do którego zakon przeniósł się z Cieszyna; należała do niego karczma z dokumentu z 1268 roku

1682

Pożar: budynek karczmy spłonął.

  1. Okolice Cierlicka Celtowie (Burowie?) ok. 400 p.n.e. – przełom er
  2. Okolice Cierlicka Germanie (Wizygoci?) ok. I – V w.
  3. Okolice Cierlicka Wiślanie ok. VI – IX w.
  4. Okolice Cierlicka Państwo wielkomorawskie ok. 880 – 907
  5. Okolice Cierlicka Przemyślidzi ok. 950 – 990
  6. Okolice Cierlicka Piastowie ok. 990 – 1653
  7. Karczma Zakon benedyktynów od ?, na pewno 1268 – 1561
  8. Okolice Cierlicka Królestwo Czeskie (Księstwo Cieszyńskie) 1327 – 1918
  9. Okolice Cierlicka Habsburgowie 1526 – 1918 (rządy bezpośrednie od 1653 r.)
  10. Karczma Rousečtí z Ejvaně 1561 – 1620
  11. Karczma Vlček Jan z Dobrozemice 1620 – 1690 (pożar w 1682 r.)
  12. Karczma Lichnovská Anna Charlotta ? – ?
  13. Karczma Komora Cieszyńska 1690 – ?
  14. Karczma von Larisch Kalixt 1770 – 1923
  15. Okolice Cierlicka Republika Czechosłowacka 1919 – 1938
  16. Karczma Palarčík Antonín 1923 – 1971
  17. Okolice Cierlicka Przyłączenie Zaolzia do Polski 1938 – 1939
  18. Okolice Cierlicka Aneksja niemiecka 1939 – 1945
  19. Okolice Cierlicka Republika Czechosłowacka 1945 – 1960
  20. Okolice Cierlicka Czechosłowacka Republika Socjalistyczna 1960 – 1990
  21. Karczma OKD 1971 – 2014
  22. Okolice Cierlicka Czeska i Słowacka Republika Federacyjna 1990 – 1992
  23. Okolice Cierlicka Republika Czeska 1993 –
  24. Karczma 1435MM a.s. 2015 –

Najstarsze restauracje świata

Ranking wciąż działających karczm, gospód i restauracji na świecie według udokumentowanego wieku.

Najstarsze lokale gastronomiczne na świecie

Rok Nazwa Informacje Specjalność Zdjęcie
Restauracja Najstarsza działająca restauracja w Europie i najprawdopodobniej na świecie
tafelspitz
Zdjęcie lokalu Sv. Petr Stiftskeller
Gospoda Prawdopodobnie najstarszy pub w Europie
własna whiskey
Zdjęcie lokalu Sean's Bar
Gospoda Najstarszy pub w Anglii
ryba lub stek z frytkami
Zdjęcie lokalu The Bingley Arms
Gospoda Najstarsza gospoda w Niemczech
kiełbasa z kapustą, własna musztarda i własna kiszona kapusta
Zdjęcie lokalu Historische Wurstkuchl
Zajazd Najstarszy zajazd w Walii
Old House Pie
Zdjęcie lokalu The Old House
Restauracja Najstarsza restauracja w Chinach
wiaderko kurczaka
Zdjęcie lokalu Ma Yu Ching's Bucket Chicken House
Gospoda
ryba z frytkami
Zdjęcie lokalu The Olde Trip to Jerusalem
Gospoda
irlandzka kiełbaska (banger)
Zdjęcie lokalu The Brazen Head
Zajazd Zburzony w 1934 roku
Zdjęcie lokalu U Modrého lva
Karczma Najstarsza karczma na świecie, najstarszy lokal w Czechach
starodawne żeberka jaszkowskie
Zdjęcie lokalu Jaškovská krčma
Restauracja Najstarsza restauracja w Polsce
pierogi, zupa cebulowa
Zdjęcie lokalu Piwnica Świdnicka
Zajazd Najstarszy zajazd we Francji
pieczone żeberka, ślimaki (escargot)
Zdjęcie lokalu La Couronne
Gospoda Najstarszy pub w Szkocji
stek (dojrzewający 21 dni)
Zdjęcie lokalu Sheep Heid
Karczma Najstarsza karczma w Pradze i okolicach
Półmisek rycerza rozbójnika
Zdjęcie lokalu U krále Brabantského
Hotel
krojona cielęcina
Zdjęcie lokalu Gasthof Löwen
Restauracja
półmisek kiełbas z kapustą
Zdjęcie lokalu Zum Franziskaner
Restauracja Najstarsza restauracja w Japonii
soba z grzybami shiitake
Zdjęcie lokalu Owariya
Browar
gulasz z U Fleků
Zdjęcie lokalu U Fleků
Restauracja Inspiracja dla filmu „Ratatuj”
foie gras
Zdjęcie lokalu La Tour d'Argent
Karczma
pachnące buchty (słodkie bułeczki drożdżowe)
Zdjęcie lokalu Hamerská krčma
Zajazd
golonka w piwie
Zdjęcie lokalu U Dvou slunců
Restauracja
cielęca wątróbka po berlińsku
Zdjęcie lokalu Zur Letzten Instanz
Restauracja Księga rekordów Guinnessa: najstarsza restauracja na świecie
pyszne prosię
Zdjęcie lokalu Botín
Zajazd Najstarszy zajazd w Ostrawie i okolicach
przysmaki z placka ziemniaczanego
Zdjęcie lokalu U Zlatého lva

źródło: internet, ChatGPT, DeepSeek…

Restauracja, gospoda, karczma i zajazd różnią się atmosferą, ofertą i tradycją:

Każdy z tych lokali ma swój urok i swoich gości, ale wszystkie są częścią lokalnej kultury i kuchni. Przede wszystkim zaś świadczą o wieloletniej więzi między gospodarzem a gościem.

Restauracja

Lokal bardziej formalny, z szerokim wyborem dań, naciskiem na jakość i profesjonalną obsługą. Dobry na rodzinne kolacje czy spotkania biznesowe.

Gospoda

Nieformalne miejsce skupione na piwie i prostych, typowo lokalnych daniach. Często o przyjaznej i gwarnej atmosferze.

Karczma

Tradycyjny lokal w rustykalnym stylu, z historycznym rysem, podobny do gospody, ale z naciskiem na autentyczność. Historycznie obsługiwał podróżnych i kupców.

Zajazd

Łączy wyżywienie z noclegiem; typowy dla wsi, o rodzinnej i przyjaznej atmosferze.

Ciągłość historyczna (tak, jak widzi ją autor tabeli)

Jeżeli za kryterium przyjmiemy nieprzerwaną ciągłość działalności gastronomicznej od znanego początku do dziś – przerwaną wyłącznie przebudową, przy czym budynek w tym czasie nie służył innym celom… a jednocześnie budowla zawsze była związana z dzisiejszą działką, parcelą i numerem domu – uznajemy lokal za „działający nieprzerwanie”. Inaczej się nie da. Nawet zamek Karlštejn czy Zamek Praski nie wyglądają tak jak przed wiekami. Każda karczma czy gospoda musiała się zelektryfikować, podłączyć gaz i przebudować wnętrza oraz elewację.

Księga rekordów Guinnessa uznaje madrycką restaurację Botín (1725) za najstarszą, ale jej kryteria (niezmieniona nazwa, nieprzerwana działalność) trudno zastosować do starszych lokali.

Dlaczego Jaškovská krčma przetrwała?

Dzięki okolicznościom historycznym – pierwotnie był to umocniony gródek przy Szlaku Bursztynowym, który prowadził znad Bałtyku przez Bramę Morawską do Wiednia. Strategiczne położenie poza wsią, na wzgórzu Jaškovec (powodem była obrona gródka, nie był to więc historyczny przypadek), gdzie zmieniano też konie, uratowało ją przed zalaniem przez Jezioro Cierlickie.

My, w karczmie Jaškovská krčma, serdecznie dziękujemy za Państwa wierność!

Tajemnica karczmy

Karczmę założyli prawdopodobnie benedyktyni z Krakowa, później należała do benedyktynów z Orłowej. Pierwsza wzmianka pisemna pochodzi z 1268 roku, z dokumentu księcia opolskiego Władysława I.

Pierwotne podziemne korytarze służyły najpierw jako drogi ucieczki z gródka, później korzystali z nich miejscowi zbójcy. Jeśli rozejrzą się Państwo w korytarzu wejściowym lub w szynku, zobaczą Państwo oryginalne sklepienia i około 1000-letni kamienny portal (prawdopodobnie przeniesiony z innej, jeszcze starszej budowli), który prowadził do dwukondygnacyjnej piwnicy. Z niższej kondygnacji był dostęp do studni, z wyższej można było wejść do 2 podziemnych tajnych korytarzy. Jeden prowadził do doliny nad rzekę Stonawkę, drugi w ówczesne głębokie lasy, w stronę dzisiejszego pałacyku rodu Larischów.

Mnich, Trdlo i Jašek machają na powitanie